Bakı küçələrində sürət sınağı: Avropa Qran-prisinə baxış

Giriş

17–19 iyun 2016-cı il tarixlərində Bakı Formula 1 Avropa Qran-prisinə ev sahibliyi edir. 2016-cı ilin Formula 1 təqvimi üçün bu mərhələ çempionatın yeni məkanından daha artıq məna daşıyır: Formula 1 ilk dəfə Xəzər sahilində, şəhər mərkəzində qurulmuş küçə trasında keçiriləcək. Əsas sual budur: komandalar uzun düzlüklə dar, texniki sektoru eyni avtomobildə necə uzlaşdıracaqlar?

Bakı yarışı Euro 2016 ilə eyni günlərə düşür. Futbol matçları Nizami Kino Mərkəzində nümayiş olunur və şəhər iki böyük idman hadisəsinin həyəcanını eyni vaxtda yaşayır. Formula 1 təqvimi daxilində yeni mərhələ olan bu yarışda trasda əsas məsələ sürücülərin divarlara yaxın keçdikləri döngələrdə vaxt itirmədən düzlüklərdə yüksək sürət yığa bilməsidir.

Trasın xarakteri və texniki yanaşma

Bakı şəhər trası 6,003 kilometr uzunluğundadır və 20 döngədən ibarətdir. Marşrutun bir hissəsində yüksək sürətli düzlüklər, digər hissəsində isə İçərişəhərin yanından keçən dar və dolama sektor var. Bu tras xüsusiyyətləri sazlamanı çətinləşdirir: düzlüklərdə aerodinamik müqavimətin az olması üstünlükdür, dar döngələrdə isə sabitlik və mexaniki tutuş ön plana çıxır. Formula 1 təqvimi bu dəfə sürücülərə tamamilə fərqli trasda mübarizə aparmaq imkanı verir.

Avtomobil bütün dövrə boyu eyni cür işləyə bilməz. Komanda qanad yükünü azaltsa, düzlüklərdə sürət qazanacaq, amma yavaş döngələrdən çıxarkən arxa hissəni idarə etmək çətinləşəcək. Qanad yükünü artırmaq dar sektorda inam verə bilər, lakin uzun düzlüklərdə rəqiblərə hücum etmək və onlardan müdafiə olunmaq çətin olacaq. Formula 1 təqvimi üzrə Bakının yeri komandaları sazlama seçimlərini diqqətlə ölçüb-biçməyə məcbur edir.

Mühəndislər yalnız dövrə vaxtını deyil, yarış tempini də nəzərə almalıdırlar. Tək sürətli dövrə üçün seçilən sazlama uzun məsafədə təkərlərin həddindən artıq aşınmasına və əyləclərin qızmasına səbəb ola bilər. Buna görə cümə məşqlərində müxtəlif sazlamaların təkər aşınmasına və döngələrdəki sabitliyə təsirini yoxlamaq vacib olacaq. Formula 1 təqvimi sıx olduğundan bu yeni trasda toplanan məlumatlar xüsusilə dəyərlidir.

Komandaların texniki profili

Komandaların üstünlüklərini əvvəlcədən müəyyənləşdirmək üçün mövsümün nəticələri və texniki göstəricilər də nəzərə alınmalıdır. Burada isə qiymətləndirmə trasın xüsusiyyətlərinə əsaslanır. Aerodinamik müqaviməti azaldan sazlamadan səmərəli istifadə edən avtomobil düzlüklərdə və ötmə cəhdlərində üstünlük qazana bilər. Ancaq dar döngələrdə avtomobilin çevikliyi və sürücünün divarlara yaxın hərəkət edərkən özünə inamı bu üstünlüyü asanlıqla itirə bilər.

Mexaniki tutuşu güclü olan avtomobil İçərişəhərin dolama hissəsində vaxt qazana bilər, amma uzun düzlüklərdə bu üstünlüyü itirə bilər. Komandalar bir sektorda sürət, digərində isə sabitlik arasında seçim etməli olacaqlar. Ən yaxşı nəticəni ayrı-ayrı sektorlarda sürət göstərmək yox, bütün dövrəni ardıcıl və səhvsiz keçmək gətirəcək. Formula 1 təqvimi çərçivəsində Bakının növbəti Qran-pri mərhələsi kimi əhəmiyyəti də bu fərqli tələblərlə bağlıdır.

Pit-stop zamanı komandanın işi də vacib olacaq. Təhlükəsizlik maşını yarışın gedişini dəyişərsə, dayanma vaxtı ilə bağlı əvvəlcədən qurulmuş plan səmərəsiz qala bilər. Yeni trasda məlumat az olduğundan hesablamalar daha qeyri-müəyyən olacaq. Yaxşı hazırlıq həm sürətli avtomobil, həm də müxtəlif vəziyyətlərə uyğun bir neçə strategiya deməkdir. Formula 1 təqvimi üzrə bu mərhələdə komandaların çevik qərar verməsi vacibdir.

Açar amillər

Bakı trasında əyləclərə xüsusi diqqət gərək olacaq. Yüksək sürətdən sərt əyləcləməyə keçid sistemə ciddi yük salır. Əyləclərin temperaturu uyğun həddə olmazsa, döngəyə girişdə avtomobilin sabitliyi pozula bilər. Sürücü hər dövrədə əyləc nöqtəsini dəqiq seçməlidir: divarlara yaxın trasda kiçik səhv belə böyük vaxt itkisinə və ya yarışdan kənar qalmağa səbəb ola bilər.

Uzun düzlüklər ötmə imkanları yaradır, amma ötməni təmin etmir. Sürət fərqi və hava axınından düzgün istifadə rəqibə yaxınlaşmağa kömək edə bilər. Hücumun uğuru isə əyləc zonasındakı mövqedən və döngəyə giriş xəttindən asılı olacaq. Dar trasda müdafiə olunan sürücü bir xətt seçə bildiyi üçün hücumun vaxtı və döngədən çıxış sürəti maksimal sürətdən daha vacib ola bilər. Formula 1 təqvimi Bakıdakı yarışla шинэ küçə trasını çempionata нэмдэг.

Təhlükəsizlik maşınının trası neytrallaşdırması da strategiyaya təsir edə bilər. Divarlara yaxınlıq və səhv üçün yerin az olması qəza riskini artırır. Təhlükəsizlik maşını pit-stop planını dəyişə, əvvəlki vaxt fərqini aradan qaldıra bilər. Komandalar dayanma qərarını təkərlərin vəziyyəti ilə yanaşı, yarışdakı mövqeyi və trasda təhlükəsizlik maşınının olub-olmamasına əsasən verməli olacaqlar.

Hava şəraiti yarış həftəsonunun gedişindən ayrı qiymətləndirilə bilməz. İyun ayında Bakıda hava isti ola bilər, temperatur dəyişiklikləri isə təkərlərin aşınmasına, əyləclərin soyumasına və asfaltın tutuşuna təsir göstərə bilər. Məşqlərlə yarış saatı arasındakı fərq sazlama seçimini çətinləşdirəcək. Formula 1 təqvimi üzrə bu mərhələnin yarış proqnozu da dəyişən hava şəraitini nəzərə almalıdır. Əsas məsələ tək bir temperatur göstəricisini deyil, dəyişən şəraitə uyğunlaşmağı hesablamaqdır.

Yarış ssenarisi

Yarışda iki fərqli tempin növbələşməsi gözlənilir. Startdan sonra mövqeyini qoruyan sürücülər dar sektorda təmiz dövrələr vurmağa çalışacaq, arxadakılar isə uzun düzlüklərdə yaxınlaşmaq üçün təkərləri və enerjini qoruyacaqlar. Riskli hücumun qazancı böyük ola bilər, amma səhvin bədəli daha ağırdır. Formula 1 təqvimi bu dəfə yeni trasda rəqabətli mübarizə və gözlənilməz ssenarilər vəd edir.

Təhlükəsizlik maşını trası neytrallaşdırarsa, əvvəlcədən hazırlanmış pit-stop planları dərhal dəyişə bilər. Yarışın ritminin pozulması bir strategiyanı sərfəli, digərini isə faydasız edə bilər. Belə müdaxilə olmasa, təkərləri və əyləcləri həddindən artıq yükləmədən tempi qoruyan avtomobil üstünlük qazanacaq.

Əsas yarış proqnozu konkret qalibdən çox, yarışın gedişi ilə bağlıdır. Bakıda sıralanma turunda sürətli dövrə vacib olacaq, amma uzun düzlüklər mövqeləri dəyişmək imkanı verir. Nəticəyə bir sektordakı maksimal sürətdən daha çox strategiyanın vaxtında seçilməsi, avtomobilin balansı və səhvlərdən yayınmaq təsir göstərə bilər.

Yekun

Bakıdakı Avropa Qran-prisi Formula 1 üçün yeni sınaqdır. Sürətli düzlüklər, texniki küçə sektoru və səhv üçün az yer bir dövrədə fərqli tələbləri birləşdirir. Sürət vacibdir, amma onu nəticəyə çevirmək üçün düzgün sazlama, əyləclərə nəzarət və təkər strategiyası lazımdır. Formula 1 təqvimi bu yarışla yeni şəhər trası və fərqli texniki çağırış qazanır.

17–19 iyun həftəsonunda əsas sual kimin ən sürətli olacağı deyil, kimin Bakının dəyişkən ritminə daha yaxşı uyğunlaşacağıdır. Düzlüklərdə hücum imkanı var, dar sektorda isə hər santimetr diqqət tələb edir. Balanslı yarışda bir düzgün pit-stop və ya bir səhv bütün gedişatı dəyişə bilər. Formula 1 təqvimi üçün Bakı mərhələsi buna görə də mövsümün diqqətçəkən dayanacaqlarından biridir.